Cem Yavuz’un “Sesler, işitin bizi de” başlıklı Paul Celan’ın şiirlerini çevirdiği mükemmel kitabın sonundaki notlar bölümünden hoşuma giden notları bulduğum resimlerle destekleyerek paylaşıyorum. Kitaptaki şiirleri merak edenler için hoşuma giden bir şiiri de paylaşıyorum:
Schneebett
Karyatağı ikimizin altında, karyatağı.
Kristal üstü kristal,
derindem örülü, düşüyoruz,
düşüyor uzanıyor düşüyoruz.
Düşüyoruz işte:
İdik, iz.
Yekvucuduz geceyle biz.
Geçitlerde, geçitlerde.
Epsenbaum / Tozağacı
Toz ağacı, yaprakların beyaz beyaz seyreder karanlığı.
Hiç mi hiç ağaramadı anneciğimin saçları
Halk arasında Tozağacı diye anılan Titrek kavak (Aspen/Populus tremula), en hafif yelde bile titreşen tırtıl şekilli çiçekleri ve göz alıcı beyaz kabuğuyla yaşayan en büyük uzviyet kabul edilir. Yirmi-otuz metreye kadar uzayabilen titrek kavakların her birinin kendine ait bir gövdesi, dalları ve yaprakları olmasına rağmen kök sistemleri ortaktır. Ayırca Hristiyan söylencesine göre İsa’yı öperek el veren Yahuda İşkariyor, yaşadığı pişmanlık ve vicdan azabı sebebiyle kendisini bir titrekkavak ağacına asmıştır.
Löwenzahn / Aslandişi
Halk arasında daha ziyade hindiba veya radika olarak anılan bitki, Türkçenin köklerinde aslandişi, katagan, acıgünek, güneyik, çıtlık gibi isimlerle yaşamaktadır. Nisan ayında çayırlık alanlarda veya yol kenarlarında yetişen, sarı çiçekli, otsu bir bitkidir. “Kengel” denilen acı bir sütle dolu uzun kök üzerinde rozet halindeki yaprakları ve çiçek sapları yer alır. Aslandişi, trahomdan egzamaya kadar pek çok hastalığın tedavisinde gelenekten bir şifa kaynağı olarak kullanılmaktadır.
Aschenkraut / Külçiçeği
Latince ismi Senecio Cineraria olan kül çiçeği, papatyagiller familyasından yarı çalımsı bir bitkidir. Daha çok dış mekanlarda, peyzaj bitkisi olarak kullanılır. Gümüş rengi yapraklarından ötürü kül çiçeği olarak anılan bitkinin gövdesi keçe gibi sık ve beyaz tüylerle kaplıdır. Yaz aylarında ve sonbaharda dallarının uç kısımlarında, şemsiye görünümünde parlak sarı renkli çiçekler açar.
CEZAYİR MENEKŞESİ/Singrün
Genellikle mezarlıklarda bulunan her dem yeşil küçük cezayir menekşesi: Vinca minör.
Haarstern / tüyyıldızı
Deniz laleleri veya zambakları (crinoidea), tüyyıldızları olarak da bilinir. Çamurlu deniz diplerinde diriyen ve derisi dikenliler sınıfından olan bu deniz dirisinin etözü, bir sap ile buna bağlı kollardan yapılmış bir çiçeği andırır. Deniz lalelerinin sapsız olanları bir yere tutunmadan kas bağlantılı kollarıyla serbestçe yüzerler; saplılar ise, saplarıyla bir yere bağlı olarak dirirler. Sapın kaide kısmı genişlemiş veya kök şeklindedir. Sarı, kırmızı, yeşil, beyaz renkte olabilen deniz laleleri, mercanlarla aynı sınıfta olmakla birlikte bu dirilerden farklı olarak koloniler halinde dirimezler.
ŞİBBOLET: Parola
Eski Ahit’te geçen başak manasındaki bu İbranca kelime, Galatyalıların savaşı kaybeden Efraimileri ayırt etmek üzre kullandığı bir paroladır. Lisanlarında “ş” harfi olmadığından Efraimiler, kelimeyi telaffuz edemiyor ve kendilerini ele veriyorlardı. Bkz. Hakimler 12:6: “O zaman onlara, ‘Şibbolet deyim bakalım’ derlerdi. Adamlar ‘Sibbolet’ derdi. Çünkü ‘Şibbolet’ kelimesini doğru söyleyemezlerdi. Bunun üzerine onları yakalayıp Şeria Itmağı’nın geçitlerinde öldürürlerdi. O gün Efrayimliler’den kırk iki bin kişi öldürüldü.”
TAFELWAND / yazıtaş
Kayrak, arduvaz, kayağantaşı olarak da anılır. İnce yapraklar halinde ayrılabilen killi, mikalı, kloritli; kara, gök veya kül rengi olabilen başkalaşma kayasıdır. Bu levha halindeki kaya parçaları, genellikle, ahşap çerçeveli bir ilan ya da duyuru panosu olarak, özellikle barlar ve misafirhanelerde üzerlerine tebeşirle not almak suretiyle kullanılır. Ayrıca eskiden okullarda, askeri yapılarda ve hiç kuşkusuz toplama kamplarında, personeli/mahkumları bilgilendirmek için kullanıldığı da bilinmektedir.
FRİZ
Mimaride korniş ile arşitrav (taban kirişi ile çatı) arasında kalan ve yapı boyunca uzanan düz veya kabartmalarla bezeli şeride, friz adı verilir.
LEUCHTASSEL/IŞILÇIYAN
Scolopendra electrica: eklembacaklılar familyasında yer alan ve karanlıkta parıladama özelliğine sahip çıyan veya kırkayak cinsi böcek. Çıyanlarda bacak sayıları türlere göre 20-350 arasında değişebilir; kırkayaklarda ise bacak sayısı 750’ye kadar çıkar. Üstten bakıldığında çıyanların bacakları, gövdeden yan tarafa doğru uzandıkları için rahatlıkla görülebilir; kırkayaklarda ise bacaklar gövdenin altındadır. Bu farklı bacak yapısı yüzünden de çıyanlar oldukça hızlı hareket ederken kırkayaklar yavaştır.
GİNSTERLİCHT / KUŞÇUBUĞ’IŞILTISI
Kuşçubuğu, dikenli takırtırnağı (Ulex europaeus) olarak da anılan, altın sarısı çiçeklere sahip, her dem yeşil, Akdeniz’e özgü bir çalıdır.
STEİNDATTEL / KAYAMİDYESİ / LİTHOPHAGA LİTHOPHAGA
Orta boy deniz çift kabuklu yumuşakçalarının bir cinsidir.
Eğe
Maden, tahta vb.nin pü-rüzlerini düzeltmek için kullanılan, üzeri pürtüklü, sert, ensiz, çelik araç.eğeleme o. endüstri. Eğe ile düzleştirmek, aşındırma.
Çember mezarlar: Stonehenge ve Miken dönemi mezarları.
KALKER TÜFÜ
Kalsiyum bikarbonatlı sıcak kaynak sularının geçtikleri yerlerde çökelti sonucu gözenekli, hafif taşlar oluşur. Bu taşların çok delikli, hafif ve fazla miktarda uzvi maddeler içerenlerine kalker tüfü; az boşluklu ve daha yoğun olanlarına traverten adı verilir.
BRUNNENKRANZ / KUYUBİLEZİĞİ
Su kuyularının etrafında yer alan yekpare ya da örme taştan yapılmış silindirik, ortası delikli bölüm.
Hâle
Gökyüzü elmasımsı (altıgen) buz kristaller içeren bulutlarla doluyken ışığın bu buz kristallerince kırılıp yansıtılmasıyla ay veya güneş çevresinde oluşan, ışık tayfındaki beyaz dahil bütün renkleri taşıyan dairevi görsel oluşum. Taçla (corona) arasındaki en mühim fark, hâlede kırmızı rengin çemberin ay veya güneşe bakan iç tarafında, taçta ise dış tarafında yer almasıdır. Hâle, halk arasında fırtınanın habercisi olarak kabul edilir.
ERİCA TETRALİX / GLOKENHEİDE
DİSTER / MERYEMANADİKENİ, SÜTLÜ KENGEL, AKKIZ, KARAYANRİK, KİBBÜN VE KILIÇPÜSKÜLÜ
Stretto
Bilhassa klasik musikinin füg suretinde veya operaların coda (son) bölümünde temponun hızlanıp seslerin birbirini serice kovalayışını ifade etmek üzre kullanılan terim. (İtalyanca: sıkışık)
Yıldızpatı
Yaklaşık 600 türü bulunan papatyagiller ailesinden bir bitki. Çiçek başlarının yıldıza benzer şekli sebebiyle, Yunanca yıldız anlamına gelen Aster ismiyle de anılır. Çiçeğe bu adın verilmesine dair pek çok efsaneden birine göre, Burçların Anası olarak bilinen tanrıça Asterea gökten yere baktıkça olan biten karşısında büyük bir üzüntü yaşar ve döktüğü gözyaşları papatya ailesinden çiçekler olarak dünyayı süslermiş.
JEOT
Kayaçların içersinde gelişmiş kristaller.
SİEBENSTERN / YEDİYILDIZ ÇİÇEĞİ
İlkbaharın ikinci yarısında çiçek açan ve turba alanlarında büyüyen çuha çiçeği familyasından bir bitki. Rozet şeklindeki eliptik yapraklara ve hem kaliksi hem de uzuvları itibarıyla yedili bir yapıya sahiptir.
Turbalıklar, sulak alanların etrafındaki bitkilerin su altında, oksijensiz kalarak çok yavaşça çürümesi sonucu meydana gelen doğal yaşam alanlarıdır. Oluşma süresi binlerce yıl süren turbalıklardaki bitki kalıntıları, binlerce yıl sonra da tanınabilmektedir. Bu şekilde, turbalıklardan alınan bitki örneklerinin ait olduğu dönemlere, insanoğlunun o yöreye ne zaman geldiğine ve hangi tarihlerde, hangi ürünleri yetiştirdiğine dair önemli bilgiler sağlanır.
Turbalık, asidik torf toprağından oluşan, ölmüş bitkilerden meydana gelmiş sulak alanların genel adıdır.
EL-MALE-RAHAMİM
İbranca tz’ror kelimesi çakıl taşının yanı sıra bağ (ilişki) anlamına da gelir. Vefat eden için okunan El Male Rahamim duası, ölenin “hayat bağıyla bağlanması” arzusuna yöneliktir. Museviler, mezar ziyaretlerinde kabrin üstüne küçük çakıl taşları bırakırlar. Göçenlerin unutulmadığını işaret eden bu taşlar sayesinde, inanışa göre hem müteveffa şereflendirilmiş hem de hayatla bağı sürdürülmüş olur.
Geomantia / İlmü’r-reml
Kuma çizgiler çizerek bakılan bir fal çeşidi. Remil falının üstatlarının Danyal yahut İdris yalvaç olduğu rivayet edilir. Remil şekilleri onaltı adettir. Önceleri zar atılarak nokta, çizgi ve şekillerin oluşturulmasıyla bakılan fal, daha sonra bu onaltı şeklin kağıda çizilip torbadan çektirilmesiyle sürdürülmüştür. Şekiller dört unsura, gök cisimlerine, burçlara, yön, zaman veya cinsiyet durumunlarına göre değişen farklı cetvellerden yararlanılarak yorulur. Remlin mutlak sükunette, mümkünse kuşluk vakti, sağ elle ve sağdan sola doğru dökülmesi gibi kuralları vardır.
Boğaböğürten/bullroarer
Üst paleolitik döneme ait en eski müzik aletlerindendir. Günümüzde de bazı Afrika kabileleriyle Aborjinlerce kullanılan boğaböğürten, yaklaşık yirmi cm uzunluğunda, üç cm genişliğinde bir ahşap veya kemik parçasından oluşur. Bu parçanın bir ucuna açılmış delikten bir ip geçirilmiştir. İpten tutup çevrildiğinde gök gürlemesine veya boğa böğürmesine benzer bir ses çıkarır.
ÇAĞLARCA
Bir akarsuyun, yatağındaki çok eğimli kesimlerde ya da artık oldukça düzleşmiş eski eğim kesintisi üzerinde, kaya döküntüleri arasından köpürerek hızla aktığı yer.
Ruhkörü / seelenblind: Ruhkörlüğü (optik/görsel agnozi), temporal lobun 18. ve 19. alanlarında oluşan hasar sonucu nesneleri tanıma ve görsel olarak ayırt etme yeteneğinin yitimidir.
Tepelibatağan
bahri (Lât. Podiceps cristatus, Alm. Haubentaucher, Fr. gree huppe, İng. great crested grebe) Kuşlar (Aves) sınıfının, lopludalgıçlar (Podicipedi- formes) takımının, lopludalgıçgiller (Podicipedidae) familyasından, 66 cm kadar uzunlukta, bütün dünyaya yayılmış, sazlık göllerde yaşayan, başında kara tüylerden yapılmış tepelik bulunan bir tür. Tepeli batağan, tepeli dalgıç, elmabaş.
Kraken – / Ahtapot-
İskandinavya folklorunda yer alan kafadan bacaklı efsanevi deniz canavarı. Krake kökünden gelen tabir, ahtapotvari canavar anlamının yanı sıra anormal (sakat, devasa, şekilsiz) hayvanları nitelemek için de kullanılır. İnanışa göre krakeler denizde bir ada gibi kımıltısız durur, balıklar da onlara sokularak fakrında olmaadan kendilerini kurban ederlermiş. Bilimadamlarına göreyse krake, İzlanda yakınlarındaki zaman zaman faal hale gelen bir volkan tepeciğidir.
Chebeldei / Şebeldey
Altay efsanelerine göre yeraltı alemine bağlı bütün kadın şamanların önderidir. Zaman döngüsünü ve evrenin düzenini simgeler. Cehennem ve yeraltındaki bütün olağandışı varlıklar onun hükmündedir. Uzunca bir bakır gagası vardır. İstediğinde bulutların arkasına uçabilir.
die Sau / pis böcü
Anadolu ağızlarında dişi yaban domuzuna verilen isim. Cinayetle alakalı soruşturma tutanaklarında Rosa Luxemburg için kullanılan aşağılayıcı nitelemeye (moruk domuz/Die alte sau) muadil bir ton yakalamak üzere “pis böcü” tabirini kullandım.
Adam kevgire dönü, kadın
yüzmeye mecbur kaldı, pis böcü
“Bu arada diğerleri kasıla kasıal geri döndüler: Liebknecht’i cayır cayır yaktık. Teğmen von Rittgen de daha sonra gözaltındayken bu ifadeyi teyit etti; silahların gürültüsünü duymuştu. Luxemburg hakında ise, “Yaşlı domuz çoktan yüzüyordu,” dedi.
Spree Nehri’ne paralel uzanan ve Berlin’in büyük bir kısmını kateden on bir kilometrelik kanal. 15 Ocak 1919’da katledilen Rosa Luxemburg’un cesedi bu kanala atılmış ve 1 Haziran’a kadar bulunamamıştı.
EĞİRMEN-KİRMEN
Yün, keten, kenevir, pamuk gibi lifli hammaddeleri eğirmeye yarayan bir ucu çengelli tahta araçlara Eğitmen veya Kirmen adı verilir.
EİNKANTER / RÜZGARÇAKILI
Kayalık çöllerde bulunan yontulmuş yüzeylere sahip itili ufaklı çakıllara, ventifakt (rüzharçakılı) adı verilir. Rüzharca yontulup şekillendirilmiş bu çakıllar, kenarların veya olukların sayısına göre Almancada Einkanter (tek kenarlı), Zweikanter, Dreikanter gibi adlarla anılır.
PERİHEL / GÜNBERİ
Yunanca peri (yakın) ve helios (güneş) kelimelerinden oluşan perihel, yörüngesinde seyreden bir cismin güneşe en yakın olduğu noktayı işaret eder ve Türkçede günberi olarak anılır.
Orion
Yunan söylencesinde Poseidon’un oğlu; dev bir avcı. Güzel karısını kaybettikten sonra kral Oinopion’un kızı Merope’yi baştan çıkarmağa kalkışmış; kral da bunun üzerine Orion’u kör etmiş. Hephaistos sayesinde gözlerine tekrar kavuşan Orian daha sonra, kutlu bakıra tanrıça Artemis tarafından bir akrebe sokturularak öldürülmüş ve her zaman yanında gezdirdiği köpeği Sirius’la birlikte gökyüzünde bir takımyıldızına dönüşmüş.
RUTH
Eski Ahit’teki Ruth kitabına adını veren, Davud’un büyük annesi ve İsa’nın atalarından sayılan Moavlı kadın. Ruth Kitabı, Yahudilikte vir kadının adını kullanan iki kitaptan (diğeri Ester) birisidir. Anlatıya göre İsrailli Mahlon ile evlenen Ruth, kocasının ve kayınpederinin ölümü üzerine kendi halkına ve ailesine dönmek yerine, kayınvalidesi Naomi’yle kalmayı tercih eder ve şunları söyler: “Seni bırakıp geri dönmemi isteme! Sen nereye gidersen ben de oraya gideceğim, sen enrede kalırsan ben de orada kalacağım. Senin halkın benim halkım, senin Tanrın benim Tanrım olacak. Sen nerede ölürsen ben de orada öleceğim ve orada gömüleceğim. Eğer ölümden başka bir nedenle senden ayrılırsam, Rab bana beterini etsin.” Ruth, Yahudile arasında sadakatin timsali kabul edilir.
Aon / devir
Özellikle yerbilimi, evrenbilimi ve yıldızbiliminde bir milyar yıllık bir devre atıfta bulunmak için kullanılan yerim, genel anlamda belirsiz bir uzunluktaki süreyi ifade eder. Ayrıca birçok irfanî (gnostik) sistemde yer alan, tanrının çeşitli suretlerde kendisinden ortaya çıkması, sızması anlamında kullanılan bir kavramdır.
MAZESTRE
Sancağı ya da bayrağı gönderin yarısına kadar çekmek ya da indirmek.
Soluğan
Nefes kesilip ṣıḳ ṣıḳ ṣolumaḳ, ṣoluġan ‘illeti.
Böyle Olmasın da! 
Yorum bırakın